Τετάρτη, 29 Δεκεμβρίου 2010

Κρίνοντας χαρακτήρες...

Αλλάζουν οι άνθρωποι;

Εγώ λέω όχι. Τουλάχιστον όχι ριζικά. Μα εξελίσσονται... Κάποιες ιδέες και αντιλήψεις τους μπορεί να διαφοροποιηθούν, κάποια συνταρακτικά και μη γεγονότα να τους εμπνεύσουν, μα ο τρόπος που αντιλαμβάνονται και αντιδρούν στα ερεθίσματα παραμένει ο ίδιος.
Παρ' όλα αυτά, με αυτόν τον τρόπο, και γιατί κανείς δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει συνεχόμενα κάθε μικρή αλλαγή στους γύρω του, ακόμα και στους πολύ κοντινούς του, μάς δημιουργείται η ψευδαίσθηση της αλλαγής.
Και το αστείο είναι όταν θεωρούμε πως γνωρίζουμε έναν άνθρωπο...
Μπορεί δικαιολογημένα. Να τον ξέρουμε, ας πούμε, από παιδιά, να κάνουμε συνεχή παρέα, να μιλάμε, να ζούμε εμπειρίες μαζί.
Κατά κανόνα, δημιουργούμε μια εικόνα του στο μυαλό μας η οποία δύσκολα μεταβάλλεται. Αυτό συνεπάγεται με το να έχουμε συγκεκριμένες προσδοκίες από το άτομο αυτό, να προβλέπουμε συγκεκριμένες αντιδράσεις και να απαιτούμε συγκεκριμένη μεταχείριση. Κοινώς, τον θεωρούμε δεδομένο, είτε με την θετική είτε με την αρνητική έννοια.

Ξαφνικά, λοιπόν, αυτός αλλάζει.
Κι αν δεν αλλάζει, έχει εμπλουτιστεί το είναι του χωρίς εμείς να το πάρουμε είδηση και ως αλλαγή (συνήθως για μας ξαφνική) λαμβάνεται μια πράξη ή συμπεριφορά η οποία αντιπροσωπεύει κάτι διαφορετικό από αυτό που είχαμε εξ' αρχής δημιουργήσει στο μυαλό μας... Κάτι που εμείς θεωρούμε λάθος ή που απλά δεν θα περιμέναμε να δούμε από το συγκεκριμένο άτομο. Για να είμασταν τόσον καιρό μαζί του θα τον θεωρούσαμε ξεχωριστό, διαφορετικό από όλους τους υπόλοιπους της "κατηγορίας του" (όσον αφορά το φύλο, την ηλικία, την φάση κτλ.) και μας απογοήτευσε κυριολεκτικά το γεγονός ότι κατέληξε να γίνει κάτι το οποίο δεν θα περιμέναμε από αυτόν να γίνει.

Βλέπουμε λοιπόν να έρχονται άλλοι άνθρωποι στην ζωή του. Όχι απαραίτητα να μας αντικαθιστούν ως προς τον ρόλο μας, απλά να τον γνωρίζουν και να είναι σε θέση να τον κρίνουν. Λένε ότι είναι μια χαρά άνθρωπος, ότι είναι όντως ξεχωριστός, ότι η συμπεριφορά του είναι από φυσική έως εξαιρετική.

Και ερωτώ: πιο κοντά στην αλήθεια θα είναι η κρίση αυτού που γνώριζε εξ' αρχής το άτομο, πριν την υποτιθέμενη "αλλαγή" του ή αυτός που τον γνώρισε σχετικά πρόσφατα, χωρίς να λάβει υπ' όψιν κάποια αξιοσημείωτη αλλαγή;
"Τον ξέρω. Έτσι ήταν πάντα." Πόσο αξιόπιστη μπορεί να είναι μια τέτοια φράση;
Εφόσον βλέπουμε εμάς να δρούμε ανεξήγητα και να γινόμαστε εκτός εαυτού δεν νομίζω να αποκλείεται αυτό να συμβαίνει και με τους υπόλοιπους. Το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και με τις αλλαγές απόψεων, τους επαναπροσδιορισμούς των "θέλω" μας και τις επαναξιολογήσεις ανθρώπων και καταστάσεων.

Αλλάζουν οι άνθρωποι; Ή απλώς δεν τους παρατηρούμε; Μπορεί να αδυνατούμε να κάνουμε κάτι τέτοιο. Πράγματι, γίνεται να μην σου ξεφύγει τίποτα από έναν άνθρωπο; Θεωρητικά, όχι... Κι εδώ, ανοίγοντας το θέμα ακόμα πιο πολύ, θα μπορούσα να πω πως όντως ισχύει η άποψη ότι κάθε άνθρωπος μοναχός του πορεύεται... Αφού δεν θα μάθει ποτέ -ποτέ- τι πραγματικά σκέφτεται οποιοσδήποτε άλλος. Αφού δεν μπορεί να διαβάσει την σκέψη (πόσες φορές έχουμε δει την επιθυμία αυτή του ανθρώπου να πραγματοποιείται σε ιστορίες φαντασίας;), αφού δεν θα μπορέσει να νιώσει αυτό που ένιωσε κάποιος άλλος παρά μόνο μερικά. Κι εδώ ήρθε η ανάγκη του ανθρώπου να εκφραστεί, είτε με τον λόγο, είτε με την αναπαράσταση ή παραγωγή εικόνων, είτε με την σύνθεση μουσικής, είτε με τον συνδυασμό αυτών. Γιατί στην ουσία, αυτό που επιθυμεί είναι να περάσει αυτό που νιώθει και σε άλλα άτομα, στον βαθμό που μπορεί να το κάνει.

Δεν λέω ότι οι μακροχρόνιες και βαθιές σχέσεις είναι ανούσιες. Αντιθέτως, θεωρώ αξιοθαύμαστη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα την διαδικασία να προσπαθείς να διαβάσεις τις αντιδράσεις ενός ανθρώπου, να δένεσαι μαζί του, να νομίζετε πως με τον καιρό αλληλοεπηρεάζεστε και τείνετε να επικοινωνείτε, να "μιλάτε την ίδια γλώσσα". Απλώς, όπως φάνηκε και στο παραπάνω παράδειγμά μου, είναι ρίσκο να δοθείς. Και ο κίνδυνος της προδοσίας είναι μηδαμινός σε σχέση με αυτόν της προσωπικής απογοήτευσης. Γιατί αν σε πληγώνει ένας άνθρωπος τον οποίον δεν ξέρεις και δεν θα μάθεις ποτέ, δεν σε ξέρει και δεν οφείλει να σε ξέρει, τότε να αποδεικνύεται λάθος κάτι που ο ίδιος σου ο εαυτός είχε δημιουργήσει και θεωρούσε δεδομένο και ισχύον, οδηγεί σε συναισθηματικό αδιέξοδο.
Με το που θα ζήσεις λοιπόν μια τέτοια εμπειρία "αρνητικής αλλαγής" ενός ανθρώπου, ειδικά αν σού είναι ιδιαίτερα αγαπητός, δεν θα πάψεις να έχεις εμπιστοσύνη στους ανθρώπους; Θα τολμήσεις να ανοιχτείς σε κάποιον άνθρωπο;
Αυτές είναι κατά την γνώμη μου οι συνήθεις λανθασμένες αντιδράσεις. Γιατί αν πρέπει να μάθεις κάτι από μια τέτοια εμπειρία, αυτό είναι να πάψεις να βγάζεις εύκολα συμπεράσματα και να θεωρείς τους ανθρώπους δεδομένους, όχι να σταματήσεις να τούς αγαπάς.

Πες μου τώρα, έχει κανένα νόημα να παραπονιέσαι που άλλαξε; Φυσικό είναι. Δεν γνωρίζω τι συμβαίνει μεταξύ σας τόσα χρόνια, πόσο μιλάτε, κυρίως πόσο αυτός σού μιλάει, μα αν τον έχω καταλάβει έστω και στο ελάχιστο, δεν ήταν εκδηλωτικός. Λάθος; Ακόμα κι αν σε άκουγε, σού έδινε την άποψή του όπου την ζητούσες, δεν νομίζω να είχε κάτι ενδόμυχο να σού αποκαλύψει. Υποθέτοντας ότι είχε, δεν θα τού έδινε σημασία... Θα το άφηνε να περάσει αμελητέο ή θα το σνόμπαρε. Και απ' ευθείας θα το ξεχνούσε. Γιατί έχει καταλάβει ότι η ζωή είναι απλή. Έδωσε την δική του ερμηνεία σε αυτήν την ιδέα, μα τι πειράζει; Δική του είναι η ζωή. Δεν σε έβλαψε άμεσα, νομίζω... Προσωπική η απογοήτευσή σου.

Όσον αφορά το ερώτημα που έθεσα... Ποιος είναι σε θέση να κρίνει πιο αντικειμενικά έναν άνθρωπο; Αυτός που τον γνωρίζει καιρό ή αυτός που έχει κάνει απλά λίγη παρέα μαζί του; Αδυνατώ να απαντήσω, γι' αυτό θα ήθελα την άποψή σας!

3 σχόλια:

Αγανακτισμένη Έφηβη είπε...

για να απαντήσω, κατ' αρχήν, στην ερώτησή σου, κανένας δεν είναι ικανός να κρίνει αντικειμενικά έναν άνθρωπο. πάντα μπαίνει μέσα μας το στοιχείο της υποκειμενικότητας και βλέπουμε αυτό που θέλουμε να δούμε. ούτε εμείς οι ίδιοι μπορούμε να κρίνουμε ικανοποιητικά τους εαυτούς μας.

όσο για την αλλαγή... να 'ξερες ΠΟΣΟ με εκφράζουν όσα έγραψες.
προσωπικά, πιστεύω ότι ο άνθρωπος εξευγενίζεται, δεν αλλάζουν τα βασικά χαρακτηριστικά του. σίγουρα κατά τη διάρκεια της ζωής του μπορεί να μάθει να είναι πιο υπομονετικός, πιο επίμονος, πιο θετικός, πιο αισιόδοξος... μπορεί να καλυτερεύσει κάποιες πτυχές του, μπορεί να αποκτήσει κάποιο point of view που θα τον κάνει να κρίνει διαφορετικά καταστάσεις και αυτό, φυσικά, θα τον ωριμάσει.
σίγουρα εξευγενίζεται, σίγουρα η συμπεριφορά του μεταβάλλεται αλλά οι πιο μύχιες σκέψεις του και τα πιο βασικά χαρακτηριστικά του παραμένουν ίδια με αυτά που ήταν πριν από 10, πριν από 15, πριν από 20 χρόνια...

καληνύχτα. :)

Art. είπε...

Έχεις απόλυτο δίκιο. Απλώς αναρωτιόμουν τι θα ήταν πιο κοντά στην αλήθεια. Φυσικά, μιλώντας υποθετικά δεν μπορούμε να βγάλουμε συμπέρασμα γιατί είναι πολλοί οι παράγοντες.

Οι περισσότεροι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι ο χαρακτήρας καθορίζεται αποκλειστικά και μόνο τους πρώτους μήνες της ζωής μας. Εννοώντας αυτά τα "βασικά χαρακτηριστικά" που αναφέρεις. Ναι, ο σκοπός θα έπρεπε να είναι να εξευγενιστεί στην πορεία. Δυστυχώς δεν συμβαίνει παντα αυτό... Υπάρχουν και σοφοί και ξεκούτηδες γέροντες. :Ρ
Χαίρομαι που επικοινωνούμε. ^_^

Φιλιά πολλά.

Art. είπε...

Να'σαι καλά, Σκρουτζάκο!
Επίσης!